SAIL yn Cefnogi Gwerthuso Ymyrraeth Iechyd Cyhoeddus o Bwys ar gyfer Atal Diabetes

Mae Rhaglen Atal Diabetes Cymru Gyfan (AWDPP), dan arweiniad Iechyd Cyhoeddus Cymru, yn cynnig cymorth wedi’i dargedu a’i ddarparu’n lleol i bobl sydd mewn mwy o berygl o gael diabetes math 2, gyda’r nod o’u hatal rhag datblygu’r cyflwr.

Mae’r rhaglen genedlaethol yn gwahodd pobl gymwys o Bractisiau Meddyg Teulu mewn ardaloedd lle mae’r rhaglen yn cael ei chyflwyno i fynychu ymyrraeth byr 30 munud gyda Gweithiwr Cymorth Gofal Iechyd hyfforddedig. Yn yr apwyntiad hwn, trafodir y goblygiadau iechyd sy’n gysylltiedig â diabetes math 2 a sut i leihau’r risg o ddatblygu’r cyflwr trwy wneud newidiadau i ddeiet a dod yn fwy egnïol yn gorfforol.

Pobl gymwys yw’r rhai hynny y nodir eu bod mewn risg trwy brawf gwaed syml, a elwir yn brawf HbA12c, sy’n mesur lefelau siwgr gwaed cyfartalog unigolyn (glwcos) dros y ddau i dri mis diwethaf. Flwyddyn ar ôl cymryd rhan yn yr ymyrraeth, mae pobl yn dychwelyd am brawf dilynol i benderfynu a ydynt wedi llwyddo i leihau eu risg o ddatblygu diabetes math 2 trwy ddilyn y cyngor a roddwyd.

Dywed Iechyd Cyhoeddus Cymru fod dros 200,000 o bobl yng Nghymru yn byw gyda diabetes, a naw o bob deg â diabetes math 2, yn hytrach na math 1. Mae diabetes math 2 yn gyflwr difrifol, weithiau gydol oes. Mae’n un o brif achosion colli golwg ac yn cyfrannu’n fawr at fethiant yr arennau, trawiad ar y galon a strôc. Mae diabetes math 2 yn cael effaith ddifrifol ar unigolion a’u teuluoedd. Mae cost ariannol hefyd: mae trin diabetes math 2 yn cyfrif am tua 10% o gyllideb flynyddol y GIG.

Yn wahanol i ddiabetes math 1, gellir atal diabetes math 2. Mae tystiolaeth yn awgrymu, drwy gefnogi pobl i wneud newidiadau i’w ffordd o fyw, y gellid atal dros hanner yr achosion o ddiabetes math 2. Wedi’i ddatblygu’n genedlaethol gan Iechyd Cyhoeddus Cymru a’i ddarparu’n lleol gan weithwyr cymorth gofal iechyd pwrpasol ac arweinwyr deietegol sy’n gweithio ym maes gofal sylfaenol, mae’r Rhaglen Atal Diabetes Cymru Gyfan yn cefnogi pobl sydd mewn mwy o berygl o gael diabetes math 2 i wneud newidiadau i’w deiet ac i fod yn fwy egnïol yn gorfforol.

Mae Banc Data SAIL yn cefnogi gwerthusiad parhaus cyflwyniad y rhaglen. Mae’r prosiect yn defnyddio data Gofal Sylfaenol gan feddygon teulu a gedwir o fewn SAIL i werthuso’r nifer sy’n manteisio a chanlyniad y rhaglen genedlaethol.

Mewn cydweithrediad â Chonsortiwm Prifysgolion Abertawe, Aberystwyth a Bangor, mae Iechyd Cyhoeddus Cymru wedi defnyddio data a gedwir o fewn SAIL i ymchwilio i’r nifer sy’n manteisio ar AWDPP. Mae hyn yn cynnwys dadansoddiad o gyflawni a gweithredu AWDPP, archwilio sut mae’r nifer sy’n manteisio arno yn amrywio ar draws demograffeg, a chyfrifo cost cyflwyno’r rhaglen yn wreiddiol. Mae’r adroddiad ar gael yma:  https://icc.gig.cymru/gwasanaethau-a-thimau/yr-is-adran-gofal-sylfaenol/rhaglen-atal-diabetes-cymru-gyfan/gwerthusiad-ffurfiannol-a-seiliedig-ar-werth-or-broses-o-gyflwyno-cam-1-rhaglen-atal-diabetes-cymru-gyfan/

Er nad yw wedi dod i ben eto, mae Iechyd Cyhoeddus Cymru hefyd yn defnyddio Banc Data SAIL i ymchwilio i effaith AWDPP ar y risg o ddatblygu diabetes math 2 o’i gymharu â’r rhai nad ydynt wedi cael cynnig yr ymyrraeth. Disgwylir i’r gwerthusiad hwn o’r canlyniadau gael ei gyhoeddi ddiwedd 2025.

Dywedodd Uwch Swyddog Ymchwil a Gwerthuso Iechyd Cyhoeddus Cymru, James Bailey, “Mae ein gwerthusiad o’r rhaglen AWDPP wedi’i ddylunio ym Manc Data SAIL, sydd wedi chwarae rhan bwysig wrth lywio sut y gellir cofnodi data allweddol mewn gofal sylfaenol, a galluogi mynediad diogel at ddata ar gyfer ein gwerthuswyr. Mae’r adnodd data gwerthfawr hwn yn ein galluogi i ddeall yn well y nifer sy’n derbyn a chanlyniadau i bobl yng Nghymru, ac effaith rhaglen AWDPP.”

Mae Tîm Gwasanaethau Dadansoddol Banc Data SAIL yn cefnogi’r prosiect gyda chymorth dadansoddol a pharatoi data, yn ogystal â darparu adnewyddiadau data a sicrhau allbynnau diogel trwy broses rheoli datgelu ystadegol SAIL.

Ychwanegodd y Swyddog Ymchwil ym Manc Data SAIL, Dr Hywel Turner Evans, “Mae gweithio gydag Iechyd Cyhoeddus Cymru ar yr AWDPP yn ein galluogi ni ym Manc Data SAIL i effeithio ar iechyd pobl sydd â risg uwch o ddiabetes math 2. Mae’r prosiect hwn yn enghraifft wych arall o sut mae gweithio ar y cyd ar draws sefydliadau yn caniatáu i ddata cysylltiedig gan Fanc Data SAIL lywio ymyraethau iechyd cyhoeddus a gwella’r dyfodol i bobl yng Nghymru.”

Mae’r gwasanaethau hyn a ddarperir gan dimau SAIL yn cefnogi gwerthuso’r prosiect, a fydd yn helpu i benderfynu a yw’r rhaglen wedi bod yn llwyddiant.

Ar 14 Tachwedd 2023, adroddodd Newyddion y BBC fod y rhaglen ‘atal mewn rhannau o Gymru yn nodi’r rhai sydd mewn mwy o berygl, ac yn eu cyfeirio at weithiwr gofal iechyd i helpu i wneud newidiadau i’w ffordd o fyw. Ers ei lansio ym mis Mehefin y llynedd, mae wedi helpu mwy na 3,000 o bobl.’ Darllenwch yr erthygl lawn yma – https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-67407132