Cwestiynau Cyffredin

Cyffredinol

Mae SAIL yn golygu Cyswllt Gwybodaeth Ddienw Ddiogel. Mae Banc Data SAIL yn adnodd ymchwil Cymru gyfan sy’n canolbwyntio ar wella iechyd, lles a gwasanaethau. Mae ei fanc data o ddata dienw ynghylch poblogaeth Cymru yn cael ei gydnabod dros y byd.

Mae Banc Data SAIL yn derbyn cyllid craidd gan Ymchwil Iechyd a Gofal Cymru Llywodraeth Cymru. Delir ystod o setiau data dienw, seiliedig ar berson ym Manc Data SAIL, ac, yn amodol ar fesurau diogelu a chymeradwyaeth, gellir cysylltu’r rhain â’i gilydd yn ddienw i fynd i’r afael â chwestiynau ymchwil pwysig.

Mae Banc Data SAIL wedi ymrwymo i weithio gydag ymchwilwyr, y GIG a rhanddeiliaid eraill sy’n ymwneud ag iechyd i gynnal prosiectau sy’n arwain at wella gofal cleifion, budd y cyhoedd a gwelliannau mewn iechyd a lles. Mae Banc Data SAIL yn trefnu bod data ar gael ar gyfer dibenion ymchwil dilys dim ond lle mae potensial i gael budd. Oherwydd bod Banc Data SAIL yn dal data dienw yn unig, mae ymchwilwyr yn cynnal eu gwaith heb wybod hunaniaeth yr unigolion a gynrychiolir yn y setiau data.

Ydy – nid yw Banc Data SAIL yn derbyn nac yn trin data adnabyddadwy. Mae’r manylion adnabod a gydnabyddir yn gyffredin yn cael eu tynnu cyn y bydd setiau data yn dod i Fanc Data SAIL, ac felly ni all Banc Data SAIL ail-greu’r setiau data adnabyddadwy. Gellir canfod rhagor o fanylion yma.

Gan y gellir cysylltu setiau data SAIL â’i gilydd, gallant helpu i ddarparu atebion i gwestiynau ymchwil cymhleth a manwl iawn. Yma rydym yn rhoi ychydig o enghreifftiau:

  • A yw clefyd yn cynyddu neu’n gostwng?
  • Beth yw canlyniadau hirdymor polisi gwrth-ysmygu Llywodraeth Cymru?
  • A allai meddyginiaeth plentyndod cynnar effeithio ar gyrhaeddiad yn yr ysgol wedyn?
  • Faint o gleifion fyddai’n elwa o driniaeth newydd (a gefnogir gan y Sefydliad Cenedlaethol dros Iechyd a Rhagoriaeth Glinigol) a faint fyddai hon yn ei chostio?
  • Os caiff gofal ei ailgynllunio mewn ffordd benodol, beth fydd yr effaith debygol ar wasanaethau meddygon teulu a gwasanaethau ysbytai, ac ar boblogaethau gwahanol – er enghraifft grwpiau oedran gwahanol?
  • I ba raddau mae tlodi yn effeithio ar yr angen a’r galw am wasanaethau iechyd?
  • A oes digon o gleifion sy’n addas ar gyfer treial clinigol newydd mewn ardal benodol yng Nghymru?

Mae Banc Data SAIL yn gronfa ddata ddienw ac nid yw’n derbyn nac yn trin data adnabyddadwy. Mae sefydliadau sy’n darparu data i Fanc Data SAIL yn gwneud hynny trwy Wasanaeth Gwybodeg GIG Cymru (NWIS), sy’n gweithredu fel ein Trydydd Parti Dibynadwy (TTP) ar gyfer dad-adnabod ac amgryptio.

Mae NWIS yn disodli’r eitemau adnabyddadwy a gydnabyddir yn gyffredin (gan gynnwys enw, cyfeiriad a dyddiad geni) ar gyfer pob person â chod amgryptio ac yn anfon hyn, ynghyd â gwybodaeth fach (ar ryw, ardal breswyl ac wythnos geni) at SAIL.

Trwy ddefnyddio cod wedi’i amgryptio sy’n unigryw i bob person a gynrychiolir yn y setiau data, gellir cysylltu data’n ddienw â’i gilydd a’i ddefnyddio ar gyfer ymchwil tra’n diogelu preifatrwydd unigol.

Mae Banc Data SAIL yn falch o fod yn gysylltiedig â’r nifer o sefydliadau sy’n darparu fersiwn dienw o’u setiau data i Fanc Data SAIL. Gellir gweld rhestr o ddarparwyr hyd yn hyn a’u setiau data craidd SAIL yma:

  • Y Swyddfa Ystadegau Gwladol
  • Detholiad Genedigaethau Rhanbarth Blynyddol
  • Detholiad Marwolaethau Rhanbarth Blynyddol
  • Gwasanaeth Gwybodeg GIG Cymru
  • Set Ddata Adran Frys
  • Cronfa Ddata Genedlaethol ar Iechyd Plant Cymunedol
  • Set Ddata Cleifion Allanol
  • Cronfa Ddata Cyfnodau Cleifion Cymru
  • Gwasanaeth Demograffeg Cymru
  • Uned Gwybodaeth ac Arolygaeth Canser Cymru
  • Iechyd Cyhoeddus Cymru
  • Sgrinio Coluddion Cymru
  • Bron Brawf Cymru
  • Sgrinio Serfigol Cymru
  • Ymarferion Meddyg Teulu sydd wedi cofrestru â SAIL
  • Set Ddata Meddygon Teulu Gofal Sylfaenol
  • Gwasanaeth Cofrestr a Gwybodaeth Anomaleddau Cynhenid

Darperir setiau data gan wahanol sefydliadau. Mae’r darparwr data yn rhannu pob set ddata yn ddwy gydran.

  1. Y Gydran Ddemograffig – mae hyn yn dal y wybodaeth adnabod i’w dad-adnabod.
  2. Y Gydran Gynnwys – mae hyn yn cynnwys manylion eraill, megis diagnosis, meddyginiaeth, ac ati.

Anfonir y gydran ddemograffig (1) at NWIS, lle caiff ei dilysu ac mae pob cofnod yn cael ei ddad-adnabod a neilltuir cod unigryw, anadnabyddadwy iddo. Yna, anfonir y côd hwn, a gwybodaeth fach iawn ar ryw, ardal breswyl ac wythnos geni i Fanc Data SAIL.

Anfonir y gydran gynnwys (2) yn uniongyrchol at Fanc Data SAIL lle mae dwy gydran y set ddata (1 a 2) yn cael eu cysylltu â’i gilydd. Nawr gellir cyrchu’r set ddata a ddad-adnabyddwyd ar gyfer ymchwil, yn amodol ar gymeradwyaeth.

Cam 1: Sut mae’r data yn cael ei ddarparu?

Mae llawer o sefydliadau’n casglu ac yn dal data electronig am y bobl maent yn darparu gwasanaethau neu ofal iddynt. Gallai hwn fod yn ddata ar dderbyniadau i’r ysbyty, cofrestr o unigolion sy’n cael pecyn gofal, neu gronfa ddata o ganlyniadau profion gwaed.

Os yw sefydliad yn ystyried a hoffai ddarparu ei set ddata i Fanc Data SAIL, mae Banc Data SAIL yn eu cefnogi yn eu ‘prosesau diwydrwydd dyladwy’. Mae hyn yn golygu darparu gwybodaeth i’r sefydliad fel y gallant wneud penderfyniad gwybodus ynghylch a ddylent ddarparu eu set ddata i Fanc Data SAIL. Os cymeradwyir darparu data, mae Banc Data SAIL yn darparu cymorth technegol fel bod popeth sy’n cyrraedd SAIL ar ffurf ddienw.

Cam 2: Sut mae’r data’n cael ei ddad-anwybyddu?

Mae’r darparwr data yn rhannu eu data yn ddwy ran: y gydran ddemograffig a’r gydran gynnwys. Mae’r rhain yn mynd ar ddwy daith wahanol, a dangosir sut mae hyn yn gweithio isod yn Niagram 1.

Mae’r gydran ddemograffig sy’n cynnwys enw, cyfeiriad, rhyw, dyddiad geni ac, ar gyfer setiau data’r GIG, y rhif GIG, yn cael ei hanfon at Wasanaeth Gwybodeg GIG Cymru (NWIS). Mae angen yr eitemau hyn yn NWIS ar gyfer gwirio a chyfateb data. Os nad yw’r rhif GIG yn bresennol yn y data a dderbynnir, bydd NWIS yn ei leoli o Wasanaeth Demograffig Cymru a’i ychwanegu. Yna defnyddir y rhif GIG i greu cod unigryw, anadnabyddadwy ac wedi’i amgryptio. Cyfeirir at hwn fel Maes Cysylltu Dienw (ALF). Neilltuir ALF i bob person a gynrychiolir yn y set ddata. Anfonir yr ALFs a’r wybodaeth ddemograffig leiaf ar ardal breswylio (LSOA1), wythnos geni a rhyw at Fanc Data SAIL.

Anfonir y gydran gynnwys sy’n cynnwys gwybodaeth – megis hyd arhosiad yn yr ysbyty, meddyginiaethau a ragnodir a chanlyniadau profion – yn uniongyrchol at Fanc Data SAIL.

Diagram 1. NWIS a dad-adnabod data

Diagram 1. NWIS a dad-adnabod data

Cam 3: Sut mae’r data’n cael ei gysylltu?

Pan fydd y darparwr data yn rhannu eu set ddata i’r cydrannau demograffig a chynnwys, maent yn neilltuo ‘allwedd ymuno’ ym mhob rhan o’r data. Nid oes gan yr allwedd hon ei hystyr ei hun: ei unig ddefnydd yw galluogi ailgyfuno dwy ran y set ddata ym Manc Data SAIL. Mewn geiriau eraill, pwrpas yr allwedd ymuno yw galluogi fersiwn dienw o’r set ddata wreiddiol i gael ei gynnull. Er bod yr ALF eisoes yn gôd wedi’i amgryptio, mae Banc Data SAIL yn amgryptio hwn eto fel mesur diogelu ychwanegol. Mae’r amgryptiad dwbl hwn yn golygu na all Banc Data SAIL nag NWIS dadgriptio’r data i ddynodwyr cleifion.

Diagram 2. SAIL a chysylltiadau data

Diagram 2. Banc Data SAIL a chysylltiadau data

Mae’r ALF yn allwedd i gysylltu gwahanol setiau data di-enw â’i gilydd fel y gellir eu defnyddio mewn astudiaethau ymchwil tra’n cynnal preifatrwydd unigol. Enghraifft o hyn fyddai cysylltu Set Ddata yr Adran Frys â’r Set Data Meddygon Teulu Sylfaenol. Byddai hyn yn darparu’r data i ateb cwestiwn ymchwil megis ‘Faint o ofal dilynol mae meddyg teulu yn ei ddarparu pan fydd rhywun wedi mynychu Adran Damweiniau ac Achosion Brys ar ôl cwymp yn y cartref gan arwain at ffêr wedi’i hysigo?’

Cam 4: Sut mae’r data’n cael ei gyrchu?

Cyn i unrhyw ddata gael ei gyrchu, rhaid i’r Panel Adolygu Llywodraethu Gwybodaeth (IGRP) annibynnol roi cymeradwyaeth. Mae’r IGRP yn cynnwys cynrychiolwyr o Gymdeithas Feddygol Prydain, Iechyd Cyhoeddus Cymru, y Gwasanaeth Moeseg Ymchwil Cenedlaethol, Gwasanaeth Gwybodeg GIG Cymru a’r Panel Defnyddwyr ar gyfer Ymchwil Cysylltiadau Data. Mae’r IGRP yn rhoi ystyriaeth ofalus i bob prosiect i sicrhau defnydd cywir a phriodol o ddata Banc Data SAIL.

Wedi i fynediad gael ei roi, fe’i ceir trwy hafan ddiogel sy’n diogelu’r preifatrwydd a system mynediad o bell y cyfeirir ato fel Porth SAIL. Mae hyn yn golygu y gellir cynnal ymchwil mewn amgylchedd diogel a gwarchodedig.

Model gweithredu safonol Banc Data SAIL yw darparu mynediad i ddata drwy’r Porth yn hytrach na rhyddhau setiau data cysylltiedig. Felly, mae’r data yn cael ei ddiogelu rhag ymosodiadau cysylltiadau (jig-so) a allai beryglu preifatrwydd unigol. Weithiau gall yr ymosodiadau hyn ddigwydd lle mae gan rywun set o ddata dienw a mae’n ei ddefnyddio ar y cyd â gwybodaeth arall sydd ganddynt i geisio ail-adnabod unigolion. Ymhellach:

  1. Mae’r holl fynediad i Fanc Data SAIL yn cael ei fonitro’n agos.
  2. Er bod yr holl ddata yn ddienw, mae gan Fanc Data SAIL fesurau diogelu ychwanegol. Un enghraifft yw cydgrynhoi. Os yw digwyddiad neu gyflwr meddygol prin yn cael ei astudio, fel mai nifer fach yn unig o achosion sy’n boodoli, gellir cyflwyno’r rhain mewn grwpiau yn hytrach nag fel cofnodion unigol. Er enghraifft, bydd achosion yn cael eu cyflwyno mewn grwpiau oedran, fel 20-29, 30-39, 40-49 ac ati.
  3. Archifir setiau data ar ddiwedd y prosiect.

Achrediad ISO 27001

Mae ISO 27001 yn safon arfer gorau a gydnabyddir yn rhyngwladol ar gyfer System Reoli Diogelwch gwybodaeth (ISMS). Mae ISMS yn fframwaith o bolisïau a gweithdrefnau sy’n cynnwys yr holl reolaethau cyfreithiol, ffisegol a thechnegol sydd gan sefydliad ar waith i gadw gwybodaeth/data yn ddiogel trwy gydol ei oes.

Mae’r Rhaglen SAIL wedi gweithredu System Reoli Diogelwch Gwybodaeth ISO 27001 (ISMS), a ardystiwyd yn allanol gan aseswyr annibynnol y diwydiant yn RHAGFYR 2015. Mae ISMS ISO 27001 a ardystiwyd yn allanol yn arddangos ymrwymiad sefydliadau i ddiogelu data a gwelliant parhaus ei system reoli diogelwch gwybodaeth a rheolaethau cysylltiedig.

Mae tîm Banc Data SAIL yn credu’n gryf ym manteision ymchwil sy’n defnyddio data dienw, ac mae ganddynt bolisïau a diogelwch cadarn ar waith i atal camddefnydd o ddata unigolion. Serch hynny, rydym yn deall y gallai rhai unigolion ddim eisiau i wybodaeth amdanynt gael ei ddefnyddio ar gyfer ymchwil. Os yw rhywun yn poeni ynghylch eu cofnodion dienw’n cael eu cynnwys yn SAIL, dylent ddarllen y wybodaeth ar y wefan hon yn gyntaf neu gysylltu â ni am unrhyw wybodaeth bellach sydd arnynt ei hangen.

Gan fod Banc Data SAIL dim ond yn dal data dienw ac nad yw’n gallu adnabod unigolion, nid oes gennym ni ein hunain y gallu i brosesu ceisiadau i optio allan. Dylai unrhyw un sy’n dymuno optio allan o ddata dienw sy’n gysylltiedig â hwy yn cael ei anfon at SAIL neu’n cael ei ddefnyddio at ddibenion eilaidd eraill, wneud ymholiad i’r darparwr/darparwyr data perthnasol ynghylch pa opsiynau maent yn eu darparu ar gyfer caniatáu i unigolion optio allan. Ar gyfer cofnodion gofal sylfaenol, gall unigolion optio allan trwy wneud cais i’w meddyg teulu.

Gweithio Gyda SAIL

Byddai’n well gennym i chi gysylltu â ni cyn gynted ag y bo modd i drafod eich syniadau ymchwil. Gall ein dadansoddwyr gynghori a yw data SAIL yn addas ar gyfer eich cwestiwn ymchwil a’r ffordd orau o baru’ch diddordebau ymchwil â’r data sydd ar gael.

Yn wahanol i lawer o ddarparwyr data ymchwil, nid ydym yn codi tâl am fynediad i’r data. Rydym yn codi tâl am y costau cymorth a seilwaith sy’n gysylltiedig â’ch prosiect yn unig (megis amser ar gyfer paratoi data a defnyddio adnoddau cyfrifiadurol). Yn ymarferol, mae hyn yn golygu bod cost ar gyfer y rhan fwyaf o brosiectau. Mae hyn yn amrywio yn seiliedig ar gymhlethdod y prosiect, y cymorth yr hoffech ei gael gennym, a’r math o gyllid. Bydd y costau hyn yn cael eu manylu yn ystod y broses gwmpasu.

Fel arfer, mae caniatâd gwybodus yn ofynnol i gasglu gwybodaeth adnabyddadwy. Os nad yw’n ymarferol cael caniatâd, mae’n bosib ceisio hepgoriad a25 trwy Grŵp Ymgynghorol Cyfrinachedd yr Awdurdod Ymchwil Iechyd. Ond pan ddefnyddir data yn ddienw yn unig, nid oes unrhyw ofyniad cyfreithiol o dan y Ddeddf Diogelu Data i gael caniatâd unigol. Fel arfer mae hyn yn golygu nad oes angen caniatâd ar gyfer llwytho setiau data newydd i mewn i Fanc Data SAIL. Fodd bynnag, efallai y bydd gofynion ychwanegol ar gyfer rhai setiau data, yn seiliedig ar ffactorau megis y cytundeb y casglwyd y data oddi dano neu amodau ychwanegol a osodwyd gan berchennog y data.

Lle mae setiau data yn cael eu casglu yn yr arfaeth, mae angen caniatâd gwybodus ar gyfer defnyddio’r data adnabyddadwy sy’n cael ei gasglu ac, yn dilyn dad-adnabod, ar gyfer cysylltiad dilynol â data cofnod iechyd ym Manc Data SAIL.

Weithiau mae astudiaethau sydd â chaniatâd gwybodus (er enghraifft, treialon clinigol) am allu cysylltu data SAIL yn ôl ag unigolion adnabyddadwy. Yn yr achosion hyn, mae’n rhaid bod yr unigolion wedi rhoi caniatâd penodol i gysylltu eu cofnodion meddygol. Bydd angen darparu copi o’r ffurflen ganiatâd sy’n dangos hyn i Fanc Data SAIL. Â chaniatâd priodol ar lefel cleifion ac aliniad â chytundeb darparwr data, gallwn greu’r cysylltiad mewn cydweithrediad â Gwasanaeth Gwybodeg GIG Cymru, fel na ddaw unrhyw wybodaeth adnabyddadwy i SAIL.

* Sylwer, os ydych chi’n bwriadu dod â data i Fanc Data SAIL ar gyfer cysylltu, mae angen meysydd allweddol ar gyfer y broses baru a dad-adnabod. Am ragor o wybodaeth ynghylch y system ffeil ranedig, os gwelwch yn dda cliciwch yma.

Ie, ac mae gennym brofiad o gefnogi prosiectau gan ddefnyddio setiau data allanol megis Ystadegau Cyfnodau Ysbytai (HES) o Loegr. Cyfrifoldeb yr ymchwilydd fydd cael mynediad at y data nad yw’n SAIL, ond gallwn ni gynorthwyo â’r broses hon (er enghraifft, wrth weithio gyda darparwyr data yn Lloegr, maen nhw’n gofyn yn aml am sut y caiff y data ei reoli, diogelwch, ac ati). Gallwn ni helpu i ateb y cwestiynau hyn.

Cyfrifoldeb yr ymchwilydd yw bod yn ymwybodol o bob cymeradwyaeth reoleiddio a llywodraethu sy’n berthnasol i’w hastudiaeth a’u cael. Yn unol â chyfarwyddyd yr Awdurdod Ymchwil Iechyd, nid yw cymeradwyaeth foesegol yn orfodol ar gyfer astudiaethau sy’n ddefnyddio data dienw yn unig. Mae’r angen am adolygiad gan gymheiriaid yn dibynnu ar gyllidwr y prosiect a gofynion noddwyr.

Y tu hwnt i hyn, adolygir holl brosiectau Banc Data SAIL i’w cymeradwyo gan y Panel Adolygu Llywodraethu Gwybodaeth (IGRP). Os ydych chi’n gwneud cais i ddefnyddio data o Fanc Data SAIL o’r tu allan, efallai y bydd gan y darparwr data ofynion ychwanegol. Os oes angen cymeradwyaeth foesegol a/neu adolygiad gan gymheiriaid ar gyfer prosiect penodol, gellir eu gwneud ochr yn ochr â chyflwyniad IGRP.

Mae’n bosibl cyrch’r data o bell o fewn llwyfan bwrdd gwaith pell diogel, o’r enw Porth SAIL, sydd wedi’i gynllunio i ddarparu mynediad i ymchwilwyr cymeradwy. Dim ond o fewn yr amgylchedd diogel hwn y gellir cyrchu data ar gyfer prosiectau ymchwil dienw, felly fel arfer mae’n rhaid i’r holl waith paratoi a dadansoddi data ar gyfer astudiaeth ddigwydd o fewn y Porth. Yr amgylchedd yw bwrdd gwaith Windows safonol gyda phecynnau meddalwedd ystadegol pwysig wedi’u gosod ymlaen llaw. Rydym hefyd yn darparu’r gallu i ymchwilwyr osod meddalwedd arall pan fo angen.

Am ragor o wybodaeth ynghylch y Porth SAIL cliciwch yma.

Mae bob amser yn dda os ydych chi’n gwybod yr Iaith Ymholiadau Strwythuredig (SQL) neu STATA, ond nid ydynt yn hanfodol i gynnal ymchwil â SA Dat Data. Mae gennym dîm penodedig o ddadansoddwyr sydd â phrofiad helaeth o weithio â setiau data SAIL ar ystod eang o brosiectau ymchwil. Rydym yn darparu cymorth dadansoddol ar lefelau amrywiol sy’n gweddu i anghenion y prosiect.